Afhankelijk van een handvol AI-leveranciers: de stand in 2026 en wat je zelf kunt doen
· Door Bee Flow · 8 min. lezen
De meeste AI die Nederlandse bedrijven gebruiken komt van een paar Amerikaanse bedrijven. Wat het afgelopen jaar liet zien over dat risico, wat Den Haag en Brussel ervan vinden en welke stappen je als mkb'er zelf kunt zetten.

Op 6 november 2026 stelde het kabinet zijn visie op AI vast, onder de titel Kiezen voor AI voor iedereen. In het bericht van de Rijksoverheid staat een zin die je als ondernemer zo op je eigen bedrijf kunt leggen: "We hoeven niet alles zelf te kunnen, maar willen wel zelf bepalen welke kant we opgaan." Het kabinet wil voorkomen dat Nederland voor belangrijke technologie te afhankelijk wordt van een klein aantal bedrijven. In hetzelfde bericht staat dat het de drempels wil weghalen die het mkb ervan weerhouden AI te gebruiken.
Die twee doelen schuren een beetje. Hoe meer AI je gebruikt, hoe meer je ervan afhangt dat je leverancier blijft leveren: tegen dezelfde voorwaarden, met hetzelfde model, zonder storing. Dit stuk gaat over die afhankelijkheid. Hoe groot ze is, wat er het afgelopen jaar gebeurde, wat Den Haag en Brussel ervan vinden en wat je er als klein of middelgroot bedrijf zelf aan kunt doen.
Hoe geconcentreerd de markt is
Begin bij de cloud, want daar draait bijna alle AI op. Volgens Synergy Research Group (juli 2025) hebben Amazon, Microsoft en Google samen 70 procent van de Europese cloudmarkt. Europese aanbieders zakten van 29 procent in 2017 naar 15 procent in 2022, en daar zitten ze sindsdien ongeveer vast.
De overheid is geen uitzondering. De Algemene Rekenkamer schreef in januari 2025 dat meer dan de helft van de belangrijke publieke clouddiensten van het Rijk bij die drie Amerikaanse bedrijven is ingekocht. Voor 84 van de 126 van die diensten ontbrak de risicoanalyse.
Voor taalmodellen vonden we geen marktcijfers van dezelfde kwaliteit, dus die noemen we niet. Wel staat vast dat ChatGPT, Copilot en Gemini, de namen die op kantoor het vaakst vallen, van Amerikaanse bedrijven komen.
Het gebruik groeit snel. Het CBS meldde in december 2025 dat 27 procent van de bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen AI gebruikt, tegen 11 procent in 2023. Bij 50 tot 250 personen ging het in dezelfde twee jaar van 20 naar 45 procent, bij de kleinste bedrijven van 7 naar 14 procent. Wie twee jaar geleden nog niets met AI deed, heeft er nu misschien al een klantproces op gebouwd.
Wat het afgelopen jaar liet zien
Afhankelijkheid merk je pas als er iets verandert. Het afgelopen jaar kwamen vier soorten verandering langs.

Modellen hebben een einddatum. Anthropic houdt op een eigen pagina bij welke Claude-modellen stoppen, en belooft klanten minstens 60 dagen vooraf te waarschuwen. Op 30 september 2026 kregen gebruikers van Claude Sonnet 4.5 bericht dat het model op 30 november 2026 uit de API verdwijnt. Eerder dit jaar gingen Claude Sonnet 4 en Opus 4 eruit: aangekondigd op 14 april, weg op 15 juni. Na die datum mislukt elke aanroep naar het oude model. Dat is hoe deze markt werkt, bij elke aanbieder: nieuwe modellen komen, oude gaan. Voor jou betekent het dat een prompt, een agent of een automatisering die op één bepaald model is afgesteld, op een vaste datum opnieuw getest moet worden.
Storingen raken veel klanten tegelijk. Op 18 november 2025 om 11:20 UTC begon het netwerk van Cloudflare kernverkeer te laten vallen, en pas om 17:06 werkte alles weer. Cloudflare noemde het in zijn eigen analyse de ergste storing sinds 2019, veroorzaakt door een gewijzigde instelling in een database en niet door een aanval. Een maand eerder, op 19 en 20 oktober 2025, had AWS in de regio Noord-Virginia ruim veertien uur last van een fout in het DNS-beheer van DynamoDB, volgens de verantwoording van AWS. Loopt al je AI-werk via één keten, dan ligt het bij zo'n storing ook allemaal stil.
Prijzen en pakketten veranderen. Microsoft kondigde op 4 december 2025 aan dat per 1 juli 2026 nieuwe lijstprijzen gelden voor de zakelijke Microsoft 365-pakketten, en dat Copilot Chat in die pakketten meer gaat doen, zoals rekening houden met je inbox en agenda. Een assistent die in je kantoorsoftware zit, krijg je in de vorm en op het moment dat de leverancier kiest. Dat is handig zolang het past. Overstappen wordt er wel lastiger door, omdat mail, documenten en assistent dan één pakket zijn. Hoe Bee Flow zich verhoudt tot Copilot, staat bij Bee Flow en Microsoft Copilot.
De eigenaar van je leverancier kan wisselen. Het duidelijkste Nederlandse voorbeeld van het afgelopen jaar is Solvinity, het IT-bedrijf waar DigiD van afhangt. De Tweede Kamer hield op 27 januari 2026 een rondetafelgesprek over de gevolgen voor DigiD als het Amerikaanse Kyndryl het bedrijf zou overnemen. Op 25 mei 2026 verbood staatssecretaris Aerdts die overname, op advies van het Bureau Toetsing Investeringen. Dat concludeerde dat de overname "mogelijk een risico vormt voor het publieke belang", staat in de Kamerbrief van 26 mei. Die brief benadrukt ook dat de toets landenneutraal is. Solvinity heeft bezwaar gemaakt (Kamerbrief van 17 juni). Een mkb'er heeft geen investeringstoets achter zich, maar de vraag is dezelfde: wat er met je gegevens en je contract gebeurt als je leverancier morgen een andere eigenaar heeft.
Leveranciers houden zelf ook rekening met het ergste geval. Microsoft schreef op 30 april 2025 dat het met alle beschikbare juridische middelen in verzet komt als het ooit wordt bevolen zijn Europese clouddiensten stil te leggen, en dat het reservekopieën van zijn code in Zwitserland bewaart. Als een leverancier dat scenario in zijn contracten opneemt, is dat voor een klant reden genoeg om er zelf ook over na te denken.
Wat Den Haag en Brussel ervan vinden
De Rekenkamer was in januari 2025 duidelijk over het risico. Er bestaat volgens haar een kans dat buitenlandse overheden, vooral de Amerikaanse, informatie over de Nederlandse overheid en burgers kunnen inzien en zelfs aanpassen. Haar belangrijkste advies was dat het Rijk tegenover grote cloudleveranciers als één partij optreedt.
Het kabinet zoekt het in de nieuwe AI-visie niet in volledige onafhankelijkheid. Het doel is genoeg eigen kennis en capaciteit om toegang tot belangrijke technologie te houden, en zelf de richting te kiezen.
In Brussel presenteerde de Europese Commissie op 3 juni 2026 een pakket voor technologische soevereiniteit. De Commissie schrijft daarin dat Europa voor kerntechnologie "sterk afhankelijk" blijft van leveranciers buiten de EU. Het belangrijkste wetsvoorstel is de Cloud and AI Development Act. Volgens de samenvatting van het Europees Parlement komt er een Europese indeling van clouddiensten in vier zekerheidsniveaus. Overheden die werken aan openbare orde zouden alleen diensten op niveau 2, 3 of 4 mogen inkopen, en elke lidstaat moet minstens één zogeheten versnellingszone voor datacenters aanwijzen. Op 25 oktober 2026 lag het voorstel nog bij het Parlement, in afwachting van een besluit over de behandelende commissie. Het is dus een voorstel en nog geen wet. Wij zouden de definitieve tekst afwachten voordat je er iets op baseert.
Ook het bedrijfsleven roert zich. In maart 2025 schreven Europese bedrijven onder de vlag van EuroStack een open brief aan Commissievoorzitter Von der Leyen. Ze vroegen om een formele eis dat de publieke sector "Europees koopt", met de toevoeging dat het niet de bedoeling is om niet-Europese partijen uit te sluiten.
De grote Amerikaanse aanbieders reageren met eigen Europese varianten. AWS opende op 14 januari 2026 de AWS European Sovereign Cloud in Brandenburg: fysiek en logisch gescheiden van de rest van AWS, beheerd via Europese rechtspersonen naar Duits recht, en volgens AWS uiteindelijk alleen bediend door EU-ingezetenen in de EU. Er staat ook een Local Zone in Nederland gepland. Of zo'n constructie de zorg van de Rekenkamer over buitenlandse toegang wegneemt, is een juridische vraag waar het antwoord per situatie verschilt. Dit stuk is geen juridisch advies.
Wat je als mkb'er zelf kunt doen

Je lost dit niet in je eentje op, en dat hoeft ook niet. Een haalbaar doel is dat je binnen een paar weken kunt overstappen als het moet, in plaats van in een paar jaar. Dat begint met een paar gewoontes.
- Maak een lijst van de AI-diensten die je bedrijf gebruikt, welke gegevens erin gaan, op wiens naam het account staat en welke werkprocessen ervan afhangen. Vaak blijken er meer accounts te zijn dan iemand dacht.
- Kies een model per taak. Een titel bedenken, een mail sorteren of een kort bericht samenvatten lukt prima met een klein model. Een lastige analyse vraagt een groot model. Als je taken zo verdeelt, raakt de uitfasering of storing van één model maar een deel van je werk.
- Kijk naar Europese hosting en open-weight modellen. Mistral, Scaleway en IONOS bieden modellen aan vanuit Europese datacenters, zie taalmodellen gehost in de EU. Een open-weight model wordt door meerdere partijen aangeboden en kan ook op je eigen hardware draaien. Dan kun je van aanbieder wisselen zonder van model te wisselen.
- Houd bij jezelf wat van jou is. Bewaar je instructies en vaste prompts in je eigen documenten. Laat je kennisbronnen in je eigen opslag staan in plaats van ze alleen in de assistent van één leverancier te uploaden. En bouw automatiseringen in een vorm die je kunt exporteren. In Bee Flow exporteer je een automatisering als JSON-bestand en importeer je die in een andere installatie als nieuw concept.
- Test een vervanger voordat het moet. Leg een setje vaste vragen vast met antwoorden waar je tevreden over bent, en laat die af en toe door een tweede model beantwoorden. Komt er een uitfaseringsmail, dan heb je de test al klaar. In Bee Flow markeer je een automatiseringsrun waar je op vertrouwt als golden run, en speel je die na een wijziging, zoals een ander model, opnieuw af om te zien waar alleen de AI-uitvoer verschilt (het platform).
- Vraag je leverancier naar de uitgang: kun je je gegevens exporteren, hoe lang van tevoren hoor je over wijzigingen, en wat gebeurt er bij een overname? Meer vragen staan in vijf vragen voor de leverancier.
Waar Bee Flow in past
We hebben Bee Flow zo gebouwd dat je van model kunt wisselen zonder dat je team anders hoeft te werken. Dezelfde werkplek praat met Claude, OpenAI, Google, Azure, Mistral, Scaleway, IONOS en EU GPT, en met modellen op je eigen hardware via Ollama, vLLM, llama.cpp en andere runtimes. Een beheerder kiest per niveau een model, een klein model voor titels en sorteren en een groot model voor lastige analyses, en een agent kan zijn eigen model krijgen. Stopt een model of ligt een aanbieder plat, dan pas je die instelling aan, en de agents en automatiseringen die dat niveau gebruiken pakken het nieuwe model op. Een kennisbank kan mappen uit Nextcloud, OneDrive of Google Drive inlezen, zodat je bronnen in je eigen opslag blijven. Bee Flow kun je zelf hosten of door ons in de EU laten draaien, en de gratis licentie draait zonder sleutel op je eigen server (wat AI op je eigen server vraagt). De lijst uit stap 1 is een goed begin, en wil je die met Bee Flow in gedachten doorlopen, neem dan contact op.