Terug naar de blog

Een jaar verboden AI-praktijken: waar een werkgever onbedoeld over de streep gaat

· Door Bee Flow · 5 min. lezen

Sinds 2 februari 2025 zijn sommige toepassingen van AI verboden in de EU. Voor werkgevers komt emotieherkenning het dichtst bij. Wat de richtsnoeren van de Europese Commissie zeggen, met hun eigen voorbeelden, en wat gewoon kan.

Een lang bureau, verdeeld door een dunne honinggele lijn, met aan de ene kant een notitieboek en een tekstballon en aan de andere kant een microfoon en webcam die met een meter verbonden zijn

Vandaag, 2 februari 2026, gelden de verboden AI-praktijken uit artikel 5 van de AI-verordening precies een jaar. De Europese Commissie publiceerde op 4 februari 2025 richtsnoeren die per verbod uitleggen waar de grens ligt, met veel voorbeelden. Ze zijn niet bindend: het laatste woord heeft het Europese Hof van Justitie. Sinds 2 augustus 2025 gelden ook de boetebepalingen, en een overtreding van artikel 5 valt in de zwaarste categorie, volgens dezelfde richtsnoeren.

Het meeste in artikel 5 gaat een mkb-bedrijf niet aan. Realtime gezichtsherkenning door de politie, voorspellen wie een misdrijf gaat plegen: dat speelt elders. Drie verboden kunnen een gewone werkgever wel raken, en vaak via software die gewoon wordt ingekocht. Het gaat om emotieherkenning op het werk, sociale scoring en manipulatie. Dit stuk loopt ze langs aan de hand van de voorbeelden van de Commissie. Het is geen juridisch advies.

Emotieherkenning ligt het dichtst bij HR

Artikel 5, lid 1, onder f verbiedt AI-systemen die emoties afleiden van mensen op de werkplek en in het onderwijs, behalve om medische of veiligheidsredenen. Twee dingen bepalen of iets eronder valt.

Het eerste is de bron. Volgens de richtsnoeren gaat het alleen om emoties die worden afgeleid uit biometrische gegevens: gezicht, stem, lichaamshouding, zelfs de manier waarop iemand typt. Een systeem dat de toon van een geschreven tekst beoordeelt, valt buiten dit verbod.

Het tweede is de plek, en die is ruim. Werkplek betekent volgens de Commissie elke fysieke of virtuele plek waar iemand zijn werk doet, dus ook de winkelvloer, de bestelbus of een videogesprek vanaf de keukentafel. Sollicitanten vallen er ook onder, omdat de machtsverhouding al bij de werving begint.

De Commissie geeft er deze voorbeelden bij. Een callcenter dat met webcams en stemherkenning bijhoudt of medewerkers boos zijn: verboden. Software die in hybride teams de emotionele toon uit stem en beeld van videogesprekken haalt, ook als het doel is conflicten te voorkomen: verboden. Emotieherkenning tijdens de sollicitatieprocedure of in de proeftijd: verboden. Een callcenter dat de emoties van klanten volgt om medewerkers te helpen met boze bellers: niet verboden onder dit artikel. Gebruik voor persoonlijke training mag, zolang de uitkomsten niet bij HR terechtkomen en geen invloed hebben op beoordeling of promotie.

De uitzondering voor medische en veiligheidsredenen is smal. Stress meten op de werkvloer valt er in het algemeen niet onder, en een systeem dat burn-out of depressie bij medewerkers moet opsporen evenmin. Vermoeidheid meten bij een chauffeur is geen emotieherkenning, omdat vermoeidheid een lichamelijke toestand is.

Voor wie software inkoopt, telt nog iets. Het verbod geldt voor de werkgever die het systeem gebruikt, ook als de leverancier dat gebruik in zijn voorwaarden heeft uitgesloten.

De Autoriteit Persoonsgegevens noemde emotieherkenning in juli 2025 dubieus en risicovol. Veel systemen vertalen stem, gezichtsuitdrukking of hartritme zonder nuance naar emoties, schreef de toezichthouder. Een hoge hartslag is niet altijd angst en een harde stem niet altijd woede, aldus voorzitter Aleid Wolfsen.

Wat gewoon kan

Een AI-chat die helpt een vacaturetekst of een lastige mail te schrijven, leidt geen emoties af van wie hem gebruikt. Een transcriptietool die een vergadering omzet in tekst en er een samenvatting van maakt, doet dat ook niet. Zelfs een analyse van de toon van een geschreven tekst valt volgens de richtsnoeren buiten het verbod, omdat er geen biometrische gegevens aan te pas komen. Vaststellen dat iemand glimlacht is evenmin emotieherkenning, schrijft de Commissie. Concluderen dat iemand blij is, is het wel.

Voor deze tools blijft de AVG gewoon gelden. Je moet weten waar de teksten en opnames heen gaan en wie ze kan inzien. Het verbod uit artikel 5 raken ze niet.

Wat een tweede blik verdient

Het risico zit vooral in functies die als extraatje in bestaande software zitten. Een paar plekken om te kijken:

  • videosollicitatiesoftware die kandidaten een score geeft voor enthousiasme, zelfvertrouwen of betrokkenheid op basis van beeld of stem
  • software voor gesprekskwaliteit in de klantenservice die per medewerker de stemming of irritatie uit de stem haalt
  • welzijnsapps en wearables die de stress van medewerkers meten en aan de werkgever rapporteren
  • vergadertools met een sentimentfunctie, waarbij het verschil zit in de vraag of die uit de tekst komt of uit de stemmen

Vraag de leverancier of het product emoties of intenties afleidt, uit welke gegevens dat gebeurt, en of je die functie kunt uitzetten. Controleer daarna of ze in jouw account ook echt uitstaat.

Een vergrootglas boven een paneel met schakelaars, waarvan er één in honinggeel is uitgezet

Heeft je bedrijf een ondernemingsraad, dan geldt los van de AI-verordening al iets anders. Een regeling voor voorzieningen die geschikt zijn om aanwezigheid, gedrag of prestaties van medewerkers te volgen, heeft instemming van de OR nodig (artikel 27 van de Wet op de ondernemingsraden). De richtsnoeren wijzen er ook op dat werkgevers medewerkers of hun vertegenwoordigers moeten raadplegen als ze zulke technologie invoeren.

Sociale scoring en manipulatie liggen verder weg

Sociale scoring klinkt als iets van overheden, en de meeste voorbeelden in de richtsnoeren gaan daar ook over. Het verbod geldt toch ook voor bedrijven. Het gaat om AI die mensen over een periode beoordeelt op hun sociale gedrag of persoonlijke kenmerken, waarna die score leidt tot nadeel in een context die niets te maken heeft met waar de gegevens vandaan kwamen, of tot nadeel dat niet in verhouding staat. Alle voorwaarden moeten tegelijk gelden.

De Commissie noemt specifieke beoordelingen van medewerkers uitdrukkelijk als legitiem en niet per se verboden. De grens komt in zicht als werk en privé door elkaar gaan lopen. Als voorbeeld van een score die in een andere context doorwerkt, noemen de richtsnoeren kansen op werk die afhangen van iemands activiteit op sociale media. Houd een beoordeling dus bij gegevens over het werk zelf.

Manipulatie is verboden wanneer AI heimelijke, doelbewust manipulatieve of misleidende technieken inzet die iemands gedrag wezenlijk verstoren en aanzienlijke schade veroorzaken, of dat waarschijnlijk doen. Overtuigen mag, zolang het open gebeurt. Het voorbeeld van de Commissie: een systeem dat met medeweten van klanten hun emoties analyseert om het klantcontact te verbeteren, is overtuiging. Een systeem dat heimelijk emoties afleidt om op het juiste moment een duurder product aan te bieden, is manipulatie. Voor een mkb-bedrijf speelt dit vooral bij een chatbot op de eigen website. De richtsnoeren verwachten van wie zo'n systeem gebruikt dat hij de veiligheidsmaatregelen van de aanbieder niet omzeilt.

Waar Bee Flow hier past

Bee Flow is een werkplek voor AI-chat en je eigen documenten: teksten schrijven, samenvatten en antwoorden zoeken in wat je bedrijf al heeft. Dat is het soort gebruik dat in dit stuk aan de rustige kant van de streep staat. Je kunt Bee Flow op je eigen server draaien, zodat teksten en documenten binnen je eigen omgeving blijven. Hoe dat is ingericht, lees je op de pagina Privacy en beveiliging. Wil je weten of het past bij hoe jouw team werkt, neem dan contact op.

#compliance #ai-at-work