Terug naar de blog

AI-geletterdheid op het werk: wat artikel 4 van de AI-verordening nu van werkgevers vraagt

· Door Bee Flow · 9 min. lezen

Artikel 4 van de AI-verordening is in juli 2026 herschreven: geen niveau, geen certificaat, wel een plicht. Wat het nu van werkgevers vraagt, wie toezicht houdt, welke data tellen en wat een bedrijf van 20 tot 200 mensen dit kwartaal kan doen.

Een opengeslagen handleiding naast een klein apparaat met draaiknoppen, één knop in honinggeel

Op 20 oktober 2026 heeft de Europese Commissie haar vragen en antwoorden over AI-geletterdheid opnieuw bijgewerkt. Wie die pagina naast een artikel uit 2025 legt, leest dat er geen specifiek of "voldoende" niveau meer wordt voorgeschreven. Artikel 4 van de AI-verordening is in de zomer herschreven, en teksten van daarvoor gebruiken nog de oude formulering.

Dit stuk gaat alleen over die ene plicht: zorgen dat de mensen die in je bedrijf met AI werken er genoeg van weten. Een breder overzicht van wat de AI-verordening van een klein bedrijf vraagt, staat in wat de AI-verordening vraagt van een klein bedrijf dat AI-chat gebruikt. Dit is geen juridisch advies. We geven weer wat de bronnen zelf zeggen, met links, zodat je het kunt nalezen of aan je jurist kunt voorleggen.

Wat er nu in artikel 4 staat

De plicht geldt sinds 2 februari 2025. Dat is de datum waarop de algemene bepalingen en de verboden toepassingen van de verordening van toepassing werden, volgens de tijdlijn van de AI Act Service Desk van de Commissie.

In de oorspronkelijke tekst moesten aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen maatregelen nemen om zoveel mogelijk te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel. Sinds 27 juli 2026 luidt het eerste lid, in de geconsolideerde tekst op de Service Desk (onze vertaling):

Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen van hun personeel en andere personen die namens hen met de werking en het gebruik van AI-systemen bezig zijn, rekening houdend met hun technische kennis, ervaring, opleiding en training, de context waarin de AI-systemen worden gebruikt en de personen of groepen personen op wie de AI-systemen worden gebruikt. Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid van een individu moeten garanderen.

Er kwamen twee leden bij. De Commissie en de lidstaten moeten bedrijven, in het bijzonder het mkb, helpen om aan de plicht te voldoen, en de Commissie publiceert daarvoor praktijkvoorbeelden. De Europese AI-raad stelt aanbevelingen op met gemeenschappelijke doelen. De officiële tekst van de verordening staat op EUR-Lex.

Het verschil in één zin: van "zorg voor een toereikend niveau" naar "neem maatregelen die het leren ondersteunen". De plicht is niet geschrapt. De Commissie schrijft in haar bericht over de inwerkingtreding dat de eis op bedrijfsniveau is vereenvoudigd en dat de Commissie en de lidstaten een grotere rol krijgen.

Voor wie het geldt

Artikel 4 richt zich op aanbieders (wie een AI-systeem ontwikkelt of op de markt brengt) en gebruiksverantwoordelijken (wie het onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt). Dat tweede woord dekt vrijwel elk bedrijf waar medewerkers een AI-tool voor hun werk gebruiken.

De Q&A van de Commissie noemt zelf het voorbeeld van een bedrijf waar medewerkers ChatGPT gebruiken voor reclameteksten of vertalingen. Ook die medewerkers moeten volgens de Commissie geïnformeerd worden over de specifieke risico's, "bijvoorbeeld hallucinatie": een model dat iets verzint en het overtuigend opschrijft.

Het gaat niet alleen om mensen in loondienst. De Commissie spreekt van personen die breed onder de organisatie vallen, zoals een aannemer, een dienstverlener of een klant die namens jou met een AI-systeem werkt.

Wat "genoeg" nu betekent

De Q&A van de Commissie zegt het zo:

  • er wordt geen specifiek of "voldoende" niveau voorgeschreven
  • er zijn geen strikte eisen en geen verplichte trainingen
  • een certificaat is niet nodig
  • je hoeft de AI-kennis van medewerkers niet te meten
  • je kunt intern bijhouden welke trainingen of andere begeleiding je hebt gegeven

Wel noemt de Commissie drie dingen die elke aanpak zou moeten raken: een algemeen begrip van AI binnen de organisatie, de rol die je bedrijf heeft (aanbieder of gebruiksverantwoordelijke) en de risico's van de AI-systemen die je gebruikt. Voor AI met een hoog risico blijft daarnaast de plicht uit artikel 26 staan om de mensen die toezicht houden goed op te leiden.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) gaf in oktober 2025 een tweede handreiking uit, als vervolg op Aan de slag met AI-geletterdheid uit januari 2025. Die handreiking is geschreven vóór de wetswijziging en spreekt nog van "voldoende AI-geletterdheid". De aanpak die ze beschrijft, is wel bruikbaar: vier stappen (identificeren, doel bepalen, uitvoeren, evalueren) die je blijft herhalen. De AP schrijft ook dat er "geen verplichting [is] om het niveau per individu te meten, of AI-geletterdheid certificeringen te behalen", en dat het van belang is om interne documentatie over je aanpak en voortgang bij te houden. Een nieuwere versie na de wijziging hebben we niet gevonden.

Toezicht en boetes

Volgens de Q&A van de Commissie ligt het toezicht op artikel 4 bij de nationale markttoezichthouders, niet bij het Europese AI-bureau. Die beginnen op 2 augustus 2026 met toezicht en handhaving. Ze kunnen volgens de Commissie sancties en andere maatregelen opleggen, en elke sanctie moet evenredig zijn en per geval worden bepaald.

Artikel 99 van de verordening noemt vaste maximumboetes voor onder meer de verboden praktijken, de plichten van aanbieders en gebruiksverantwoordelijken bij hoog risico en de transparantieregels. Artikel 4 staat daar niet bij. Hoe een lidstaat een overtreding van artikel 4 bestraft, hangt dus af van de nationale regels. De AP waarschuwt in haar handreiking dat een aantoonbaar gebrek aan AI-geletterdheid kan meewegen bij de beoordeling van een incident.

In Nederland is de uitvoeringswet nog niet in werking. Het kabinet bracht op 20 april 2026 de Uitvoeringswet AI-verordening in internetconsultatie, tot 1 juni 2026. Het voorstel: toezichthouders houden toezicht binnen hun eigen domein, de AP waar geen duidelijke toezichthouder is, en de AP en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) coördineren. In de Kamerbrief van die dag staat dat het kabinet accepteert dat de wet "naar verwachting later in werking treedt" dan de verordening voorschrijft. Dezelfde brief zegt ook dat de verplichtingen intussen gewoon gelden, omdat de verordening rechtstreeks toepasselijk is. Welke toezichthouder straks artikel 4 controleert, noemt de brief niet. Wij zouden daar niet op gokken.

De omnibus: wat is aangenomen en wat nog voorstel is

De Commissie stelde op 19 november 2025 twee "omnibus"-pakketten voor. Ze worden vaak door elkaar gehaald.

De omnibus voor AI is wet. Volgens de Legislative Train van het Europees Parlement kwam er op 7 mei 2026 een akkoord, stemde het Parlement op 16 juni in, nam de Raad de tekst op 29 juni aan en verscheen Verordening (EU) 2026/1744 op 24 juli in het Publicatieblad. Ze trad op 27 juli 2026 in werking. Dit is de wijziging die artikel 4 herschreef en de regels voor hoog risico uitstelde.

De omnibus voor data en de AVG (COM(2025) 837) is nog een voorstel. De Legislative Train meldt dat de Raad op 21 oktober 2026 zijn onderhandelingsmandaat vaststelde. Het Parlement heeft zijn standpunt nog niet. Tot er een aangenomen tekst is, verandert er aan de AVG niets.

De data op een rij

Datum Wat er dan geldt
2 februari 2025 AI-geletterdheid (artikel 4) en de eerste verboden toepassingen
2 augustus 2025 Regels voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden (GPAI)
2 augustus 2026 Transparantieregels (artikel 50), en het begin van toezicht en handhaving, ook op artikel 4
2 december 2026 Nieuw verbod op AI die seksuele deepfakes zonder toestemming of kindermisbruikmateriaal maakt, en het einde van een overgangstermijn voor artikel 50, lid 2, voor bepaalde generatieve AI die al vóór 2 augustus 2026 op de markt was
2 december 2027 Regels voor AI met een hoog risico uit bijlage III, zoals AI voor werving en personeelsbeoordeling
2 augustus 2028 Regels voor AI met een hoog risico in producten uit bijlage I, zoals machines en liften

Bronnen: de tijdlijn van de AI Act Service Desk en de AI Act-pagina van de Commissie.

Als je AI op je eigen personeel inzet

AI-geletterdheid gaat over de mensen die AI gebruiken. Een tweede vraag is wat er geldt als AI over je medewerkers gaat. Daar komen drie regels samen.

Bijlage III, punt 4, van de AI-verordening noemt als hoog risico onder meer AI die sollicitaties analyseert en filtert, AI die taken toewijst op basis van gedrag of persoonlijke kenmerken, en AI die prestaties en gedrag van medewerkers monitort en beoordeelt (Service Desk). Voor die toepassingen gelden vanaf 2 december 2027 de zware regels. Een werkgever die zo'n systeem inzet, moet dan volgens artikel 26, lid 7, vooraf de werknemersvertegenwoordigers en de betrokken werknemers informeren.

De ondernemingsraad heeft nu al een stem. De Wet op de ondernemingsraden geeft de OR in artikel 27, lid 1, instemmingsrecht bij een regeling over de verwerking en bescherming van persoonsgegevens van medewerkers, en bij voorzieningen die "gericht zijn op of geschikt zijn voor waarneming van of controle op aanwezigheid, gedrag of prestaties". Een OR is verplicht vanaf 50 personen. Heb je minder mensen en een personeelsvertegenwoordiging, dan geeft artikel 35c die een kortere lijst onderwerpen, en deze twee staan in die wettekst niet op de lijst.

En de AVG blijft gelden, omnibus of geen omnibus. Gaat AI persoonsgegevens van medewerkers verwerken, dan is een DPIA vaak de eerste stap. Hoe je die klein en bruikbaar houdt, staat in een DPIA voor AI-chat in een klein bedrijf.

Vier stapstenen over een beek, de derde in honinggeel

Wat je dit kwartaal kunt doen, met 20 tot 200 mensen

De wet vraagt maatregelen, geen examen. Wat hieronder staat, is onze lezing van wat redelijk is voor een bedrijf van deze omvang, met de Q&A en de AP-handreiking als basis. Neem een verzonnen voorbeeld: Installatiebedrijf Voorbeeld, 45 medewerkers.

Begin met een lijst. Welke AI-tools worden gebruikt, door wie en waarvoor? Vraag het de teams ook, want de tools die niemand officieel heeft ingevoerd zijn vaak de interessantste. Bij Installatiebedrijf Voorbeeld staan er na een week zes op, van de AI-chat tot een functie in de boekhoudsoftware die bonnetjes leest. Noteer per tool of er persoonsgegevens in gaan.

Schrijf daarna een kort beleid, één of twee kantjes. Welke tools mogen, waarvoor niet, wat er nooit in mag (klantgegevens in een gratis account, bijvoorbeeld), en dat alles wat naar een klant of de buitenwereld gaat eerst door een mens wordt gelezen. Zet erin wie het aanspreekpunt is voor vragen. In Bee Flow ondersteunt Privacy Shield de regel over wat er nooit in mag: standaard houdt het een chatbericht met persoonsgegevens tegen voordat het naar het model gaat, in elke licentie, ook de gratis (privacy en beveiliging).

Geef dan uitleg per rol. Iedereen krijgt de basis: wat een taalmodel doet, waarom het dingen kan verzinnen, wat het beleid zegt. Een uur is genoeg. Wie AI gebruikt voor werk met gevolgen voor mensen (de planner die werk verdeelt, de HR-medewerker, wie offertes maakt) krijgt een tweede gesprek over de eigen tool en de eigen risico's. Bij Installatiebedrijf Voorbeeld is dat een half uur extra voor vier mensen.

Leg vast wie wat heeft gehad. Een spreadsheet met naam, datum, onderwerp en de versie van het beleid volstaat. De Commissie noemt een intern overzicht als mogelijkheid en schrijft geen vorm voor. In het Leercentrum van Bee Flow ziet een beheerder per persoon welke lessen en cursussen af zijn, en dat kan een deel van dat overzicht zijn. Zet de herhaling in de agenda, bijvoorbeeld jaarlijks en bij elke nieuwe tool. Nieuwe medewerkers krijgen de basis in hun eerste week.

Daarmee heb je iets dat je kunt laten zien als iemand ernaar vraagt. Wat we zouden laten: een betaald certificaat omdat een aanbieder zegt dat het verplicht is. Volgens de Commissie is dat het niet.

Hoe Bee Flow hierbij helpt

Bee Flow geeft de stappen hierboven een plek in het programma waarin je team al werkt. De plicht zelf blijft bij jou als werkgever, en geen software vervult haar voor je. Het Leercentrum heeft korte lessen in Bee Flow zelf, bijvoorbeeld over het schrijven van een goede vraag en over wat Privacy Shield met een bericht doet voordat het vertrekt. Een beheerder kan instellen dat iemand eerst een cursus afrondt voordat diegene agents, kennisbanken of automatiseringen maakt of wijzigt, terwijl gebruiken voor iedereen open blijft. In het Compliance Center bevestig je één keer per jaar dat je maatregelen voor AI-geletterdheid hebt genomen, met een link naar je eigen beleid, en Bee Flow waarschuwt als die bevestiging ouder is dan een jaar. Welke licentie wat bevat, staat bij de plannen, en wil je zien hoe dat bij je team past, neem dan contact op.

#compliance #ai-at-work