Waar je AI-gegevens heen gaan, en wie erbij kan: datasoevereiniteit in 2026
· Door Bee Flow · 9 min. lezen
Opgeslagen in Europa zegt weinig over wie bij je prompts, documenten en opnames kan. Wat de CLOUD Act, de AVG en het Data Privacy Framework eind 2026 betekenen, en welke stappen een mkb-bedrijf kan zetten.

Op 10 november 2026 werkte Microsoft de pagina bij waarop het uitlegt welke gegevens de EU Data Boundary toch verlaten. Onderaan staat een alinea over de Claude-modellen van Anthropic in Copilot. Wie die aanzet, leest daar dat de klantgegevens door Anthropic in de Verenigde Staten worden verwerkt, en dat ze opgeslagen blijven binnen de EU-grens. Volgens dezelfde pagina komen de modellen vanaf december 2026 binnen die grens.
Dat ene zinnetje laat zien waar dit stuk over gaat. Opgeslagen in Europa en verwerkt in Europa zijn twee verschillende beloften. En ook als beide kloppen, blijft de vraag onder welk recht de aanbieder valt.
Hieronder staat wat er in 2026 speelt, voor de privacy officer of IT-verantwoordelijke van een mkb-bedrijf. Dit artikel is geen juridisch advies.
Waar je gegevens heen gaan als iemand een AI-assistent gebruikt
Een taalmodel kan alleen antwoorden op tekst die het kan lezen. Alles wat een medewerker de assistent laat doen, komt dus ergens als leesbare tekst bij een model terecht. In een kantoor gaat het meestal om vier stromen.
De prompts. De vraag zelf, vaak met een geplakte klantmail of een stuk uit een personeelsdossier erin, plus de eerdere berichten van het gesprek. Die gaan bij elke beurt opnieuw naar het model.
Geüploade documenten. Van een pdf of spreadsheet wordt de tekst uitgelezen en met de vraag meegestuurd.
Vergaderopnames. Een opname gaat eerst naar een dienst die spraak omzet in tekst, en daarna als transcript naar een model dat samenvat. Dat kunnen twee verschillende aanbieders zijn, en het transcript bevat de woorden en namen van iedereen die aan tafel zat. Hoe dat bij ons loopt, staat in automatische vergadernotulen.
Kennisbanken. Documenten worden in stukken geknipt en omgezet in vectoren, vaak door een apart model. Bij elke vraag zoekt het systeem de passende passages op en stuurt die mee naar het chatmodel. Meer daarover in een kennisbank van je eigen documenten. In Bee Flow kan een kennisbank ook een map in Nextcloud, OneDrive of Google Drive inlezen als de persoon die hem toevoegde, zodat de brondocumenten blijven waar ze staan (integraties).

Per stroom zijn er dus drie vragen. Waar wordt het opgeslagen, waar wordt het verwerkt, en welk bedrijf doet dat, onder welk recht.
Twee Amerikaanse wetten die niet naar de plek kijken
De CLOUD Act uit 2018 voegde artikel 2713 toe aan de Amerikaanse wet over opgeslagen communicatie. Een aanbieder van communicatie- of clouddiensten moet gegevens bewaren of afgeven die in zijn "possession, custody, or control" zijn, ongeacht of die gegevens in of buiten de Verenigde Staten staan. De wet kijkt naar wie zeggenschap heeft over de data, niet naar waar het datacenter staat.
Daarnaast is er Section 702 van de FISA, de grondslag waarop Amerikaanse inlichtingendiensten communicatie van niet-Amerikanen in het buitenland mogen verzamelen met hulp van Amerikaanse aanbieders. De wettelijke basis liep in juni 2026 af zonder verlenging. Volgens een verklaring van congreslid Alma Adams van 15 juni 2026 blijven de certificeringen die de FISA-rechtbank eerder goedkeurde tot maart 2027 van kracht, en moeten bedrijven op grond daarvan gegevens blijven afgeven.
Hoe dat in de praktijk uitpakt, werd op 10 juni 2025 zichtbaar in de Franse Senaat. De directeur publieke en juridische zaken van Microsoft France kreeg onder ede de vraag of hij kon garanderen dat gegevens van Franse burgers nooit zonder Franse toestemming bij Amerikaanse autoriteiten terechtkomen. Zijn antwoord staat in het verslag van de Senaat: "Non, je ne peux pas le garantir, mais, encore une fois, cela ne s'est encore jamais produit." Nee, garanderen kon hij het niet, maar het was ook nog nooit gebeurd. Hij zei erbij dat Microsoft elk verzoek toetst, ongegronde verzoeken afwijst en vraagt de klant te mogen inlichten.
Wat de AVG daartegenover zet
Artikel 48 van de AVG bepaalt dat een vonnis of besluit uit een land buiten de EU dat om afgifte van persoonsgegevens vraagt, alleen wordt erkend als het berust op een internationaal verdrag, zoals een rechtshulpverdrag. De Europese privacytoezichthouders, verenigd in de EDPB, werkten dat uit in richtsnoeren die op 4 juni 2025 zijn vastgesteld. Zulke buitenlandse bevelen zijn volgens de EDPB niet automatisch afdwingbaar in een lidstaat. Geeft een organisatie in de EU er toch gehoor aan, dan is dat een doorgifte die zelf aan de AVG moet voldoen.
Voor een Amerikaanse aanbieder met een Europees datacenter kunnen de twee stelsels dus botsen. Wat er dan gebeurt, beslist de aanbieder, en uiteindelijk een rechter. De klant zit daar niet bij aan tafel.
Het Data Privacy Framework: geldig, en onder druk
Persoonsgegevens naar de VS sturen mag zonder extra waarborgen als het ontvangende bedrijf onder het EU-US Data Privacy Framework (DPF) is gecertificeerd. Op 3 september 2025 verwierp het Gerecht van de EU een verzoek om dat kader te vernietigen. Het Gerecht stelde vast dat de VS op de datum van het besluit een passend beschermingsniveau boden. Het wees er ook op dat de Europese Commissie de Amerikaanse wetgeving doorlopend moet volgen en het besluit kan opschorten, wijzigen of intrekken als die wetgeving verandert.
Op 29 juni 2026 veranderde er iets. Het Amerikaanse Hooggerechtshof oordeelde in Trump v. Slaughter dat de regel die FTC-commissarissen alleen om gegronde redenen ontslaagbaar maakt, in strijd is met de scheiding der machten. Een dag later vroeg noyb, de organisatie van Max Schrems, de Commissie in een brief om een "orderly exit" uit het kader, en liet weten ook naar de rechter te willen stappen. Op 31 juli 2026 schreef de EDPB dat het adequaatheidsbesluit uitdrukkelijk verwijst naar de onafhankelijkheid van de FTC, en vroeg de Commissie zorgvuldig na te gaan of de uitspraak de werking van het besluit raakt.
Het kabinet antwoordde op 27 augustus 2026 op Kamervragen dat de Commissie de lidstaten heeft laten weten dat het besluit "tot nader order van kracht blijft". Een eigen oordeel wil het kabinet niet geven voordat de Commissie klaar is. Valt het DPF, dan moeten doorgiften volgens hetzelfde antwoord op andere AVG-instrumenten berusten, zoals standaardcontractbepalingen. In Nederland blijft de Autoriteit Persoonsgegevens de bevoegde toezichthouder.
Begin november 2026 is de stand dus: het DPF geldt, de EDPB heeft gevraagd het opnieuw te bekijken, en noyb heeft een rechtszaak aangekondigd. Wie op het DPF leunt, doet er goed aan nu te weten welke leveranciers dat doen en wat het alternatief is.
Wat "EU-dataresidentie" en "soevereine cloud" beloven, in de woorden van de aanbieders
Microsoft heeft toegezegd klantgegevens van zijn zakelijke clouddiensten binnen de EU en de EVA op te slaan en te verwerken, met de toevoeging dat dit geldt "subject to limited circumstances" waarin gegevens de grens toch verlaten. Op de pagina met die uitzonderingen staat onder meer dat toegang op afstand door medewerkers buiten de grens geldt als doorgifte, ook als de gegevens in het Europese datacenter blijven, en dat beveiligingsteams beperkte gegevens wereldwijd verwerken. Verder beloofde Microsoft op 30 april 2025 "any government demand for EU public sector or enterprise customer data" aan te vechten waar het daar een juridische grond voor heeft.
Amazon Web Services lanceerde op 15 januari 2026 de AWS European Sovereign Cloud, een cloud "entirely located within the EU" die alleen door EU-ingezetenen wordt beheerd, onder een moederbedrijf en dochters in Duitsland. Het persbericht spreekt van "sovereign assurances, and legal protections" en zegt niets over verzoeken van buitenlandse overheden. Het kabinet ging daarop in in antwoorden van 24 april 2026. Volgens een onderzoek waar het naar verwijst, is toegang door de VS tot klantgegevens bij die dienst "onwaarschijnlijk, maar zeker niet ondenkbaar". De conclusie van het kabinet: "Van volledige soevereiniteit is dan ook geen sprake."
Wat wij daaruit halen: lees per dienst wat er precies beloofd wordt. Opslag, verwerking, beheer door personeel, de AI-modellen erbovenop en het recht van het moederbedrijf zijn vijf aparte vragen. De Copilot-alinea uit de opening laat zien dat het antwoord per onderdeel kan verschillen. Hoe Bee Flow en Copilot op deze vragen verschillen, staat bij Bee Flow en Microsoft Copilot.
De Rijksoverheid legt de lat zelf hoger
Op 3 juli 2026 stelde het kabinet de herziening van het rijksbrede cloudbeleid vast. Het geldt voor de Rijksoverheid, met uitzondering van Defensie en de Hoge Colleges van Staat, en niet voor bedrijven. Het laat wel zien welke lat een grote organisatie zichzelf nu oplegt.
Opslag en verwerking van alle informatie vinden plaats binnen de Europese Economische Ruimte en Zwitserland. E-mail en documenten mogen niet in de publieke cloud worden verwerkt, tenzij aan drie strikte voorwaarden is voldaan. Voor vitale en essentiële organisaties wordt het gebruik van leveranciers die deels onder een jurisdictie buiten de EU of EER vallen afgeraden. Bij vertrouwelijke gegevens ligt het sleutelbeheer bij voorkeur niet bij de cloudleverancier, maar in eigen beheer of bij een andere gecertificeerde partij. Voor bestaand gebruik geldt een overgangstermijn van vier jaar.
Voor een mkb-bedrijf is dat geen verplichting, wel een bruikbare maatstaf, zeker met klanten bij de overheid.

De ladder voor een mkb-bedrijf
Niet elk bedrijf hoeft alles. Dit zijn de treden zoals wij ze zien, van licht naar zwaar.
Breng eerst in kaart wat er gebeurt. Zet per AI-toepassing de vier stromen op een rij: prompts, documenten, opnames, kennisbank. Noteer bij elk wie opslaat, wie verwerkt, in welk land, en onder welk recht het moederbedrijf valt. Heb je al een DPIA, vul die dan hiermee aan.
Kies daarna een model dat in Europa draait, bij een Europese aanbieder. Mistral, Scaleway, IONOS en EU GPT zijn voorbeelden, elk met eigen eigenaardigheden. Daarmee verklein je de kans dat de partij die je tekst leest onder een buitenlandse wet valt. Controleer wel het moederbedrijf en de onderaannemers. In Bee Flow zijn Mistral, Scaleway, IONOS en EU GPT ingebouwde aanbieders, en kiest een beheerder het model per niveau of per agent (het platform).
Leg het vast in een verwerkersovereenkomst, met de lijst van subverwerkers en de landen waar zij verwerken. Vraag ook wat de aanbieder doet als een buitenlandse overheid om gegevens vraagt. Het antwoord zegt veel.
Zet de werkplek op een eigen server. Gesprekken, documenten, transcripten en de kennisbank staan dan op hardware die jij beheert of huurt bij een Europese hoster. Het taalmodel kan in de cloud blijven of ook op eigen hardware draaien. Wat elke opzet vraagt, staat op zelf hosten of EU-cloud.
Versleutel waar de aanbieder niet bij kan. Hier gaat het gesprek vaak mis. Versleuteling met sleutels in eigen beheer beschermt opgeslagen gegevens tegen de partij die de opslag levert. Een taalmodel moet tekst lezen om te kunnen antwoorden, dus wat je naar een model stuurt is voor die modelaanbieder leesbaar. Wat wel helpt, is minder sturen: persoonsgegevens eruit halen voordat de vraag vertrekt, of het model zelf draaien.
Waar wij zouden beginnen
Begin bij de kennisbank en de vergaderopnames, niet bij de chat. Daar staat de meeste informatie bij elkaar, en daar is het minst zichtbaar welke aanbieders meelezen. Weet je van die twee stromen waar ze heen gaan, dan is de rest snel ingevuld.
Wat Bee Flow hierin doet
Met Bee Flow bepaal je per stroom zelf waar die wordt opgeslagen, waar die wordt verwerkt en welk bedrijf dat doet. Je installeert Bee Flow op je eigen server, of wij draaien het voor je in de EU, zodat gesprekken, documenten, transcripten en kennisbanken staan waar jij dat kiest. Het model kies je voor de hele organisatie of per agent: een groot cloudmodel, een open model bij een Europese aanbieder of een model op eigen hardware. Privacy Shield controleert chatberichten en bijlagen op je eigen server voordat ze naar het model gaan, en houdt standaard een bericht met persoonsgegevens tegen, in elke licentie, ook de gratis (hoe dat werkt). Gegevens vervangen door een placeholder en die in het antwoord terugzetten kan ook, net als een zero-knowledge-variant voor opgeslagen inhoud naast de beheerde sleutels waarmee elke organisatie begint (welke licentie wat bevat, staat bij de plannen). Beide vormen van versleuteling gebruiken AES-256-GCM per organisatie en beschermen wat is opgeslagen, terwijl Privacy Shield en je keuze van model bepalen wat een modelaanbieder te lezen krijgt. Waar elk van de vier stromen in Bee Flow heen gaat, staat op waar je gegevens heen gaan. Hoe dat samenhangt, staat op privacy en beveiliging, en wil je je eigen vier stromen met ons doorlopen, neem dan contact op.